Bartoszki malownicza wieś położona ok. 5 km w kierunku wschodnim od Nidzicy, z obniżeniami terenu o wyróżniających się walorach krajobrazowych. Wieś lokowana na prawie chełmińskim w roku 1349, przez Wielkiego Mistrza Heinricha Tusmera, który nadał braciom Marsianowi i Bartoszowi 31 włók oraz ich szwagrowi Henrykowi 40 włók ziemi. Elementem historycznym Bartoszek jest zachowana tradycyjna zabudowa zagród z ostatniej ćwierci XIX wieku do lat 30 tych XX wieku. Na przełomie XVIII i XIX wieku we wsi istniała szkoła, obecnie zachował się budynek szkoły z 1907 roku. W okolicach wsi, znajdują się dwa cmentarze ewangelickie z drugiej połowy XIX wieku.
Ludność- 136 mieszkańców

Wsie chłopskie położone w północnej części gminy, na zachód od szosy Olsztyn- Warszawa przy lokalnej drodze prowadzącej przez wieś Łyna w stronę Nidzicy.
Bolejny (Boleinen) to wieś usytuowana na wysokim południowym brzegu obniżenia terenu z zarastającym jeziorem. Teren bardzo malowniczy o wyróżniających się walorach krajobrazowych. Wieś lokowana w 1352 roku na 80 łanach łącznie z sąsiednią wsią i majątkiem Żelazno, gdzie w późniejszych czasach nastąpił podział na dwie miejscowości każda po 40 łanów. Bolejny to wieś ze zwartą, tradycyjną zabudową zagród , z ostatniej ćwierci XIX wieku do lat 30-tych XX wieku bardzo mało przekształconą.
Opodal skraju miejscowości ( od strony Wólki Orłowskiej ) za przesmykiem łączącym jez. Bolejny i jez. Wóleckie- żelbetonowa palisada przeciwczołgowa z II wojny światowej.
Wieś Żelazno założona w 1352 roku przez Tyma z Ostaszewa. Majątek ziemski, dawniej założenie dworsko- parkowe z folwarkiem, który obecnie jest zachowany w formie zbliżonej do historycznej. Dominantą wsi jest kościół filialny z plebanią p. w. Św. Andrzeja Boboli, zachowany w formie historycznej.
Ludność- 386 mieszkańców.

Dobrzyń średnia wieś chłopska położona w północno- zachodniej części gminy przy lokalnej drodze prowadzącej z Rączek do wsi Łyna i dalej do Nidzicy. Teren wokół wsi malowniczy, lekko pofałdowany o małej deniwelacji, otoczony lasami i gruntami rolnymi. Wieś lokowana przez Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Winricha Kniprode w 1355 roku, który nadał Stanisławowi z Dobrzynia i jego braciom 36 włók ziemi na prawie chełmińskim. W roku 1840 we wsi panowała epidemia cholery. Zmarłych chowano na założonym wówczas na jednym z sąsiednich wzgórz cmentarzu, który obecnie jest cmentarzem ewangelickim potocznie nazywany " cmentarzem cholerycznym ".
Ludność- 134 mieszkańców.

Siemiątki powstały jako wieś chełmińska w 1359 roku na 10 łanach. W 1437 roku była tu huta żelaza. Na początku XIX wieku był to majątek z młynem, który w roku 1818 4 domy i 35 mieszkańców. Obecnie we wsi została zachowana częściowo tradycyjna zabudowa zagród, znacznie przekształcona, wypierana przez liczną współczesną zabudowę mieszkaniową i produkcyjną. W nawiązaniu do struktury historycznego układu przestrzennego, Siemiątki to wieś o archeologicznym stanowisku.
Ludność- 48 mieszkańców

Miejscowość Frąknowo położona w północno- zachodniej części gminy po wschodniej stronie szosy Olsztyn - Warszawa. Teren wokół wsi malowniczy, lekko pofałdowany, otoczony lasami i gruntami rolnymi porośnięty małymi laskami. W latach 1737-1740 we wsi istniała szkoła. W czasie I wojny światowej , w sierpniu 1914 roku wieś była miejscem walki. W trakcie działań wojennych miejscowość została poważnie zniszczona. Na terenie wsi i w pobliskich okolicach Frąknowa znajdują się cmentarze z okresu tej wojny, które stanowią element historyczny miejscowości.
Ludność- 174mieszkańców

Wieś Grzegórzki (Gregersdorf) położona jest po południowej stronie szosy z Nidzicy do Wielbarka. Teren wokół wsi lekko pofałdowany o małej deniwelacji, otoczony lasami i gruntami rolnymi porośnięty małymi laskami. Po stronie północnej graniczy z Lasami Napiwodzkimi. Dawna wieś chełmińska założona w 1359 roku na 18 łanach ziemi przez Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Winricha Kniprode. W latach 1709- 1711 mieszkańcy wsi zostali zdziesiątkowani przez epidemię dżumy. Obecnie we wsi zachowana została zwarta zabudowa zagród z ostatniej ćwierci XIX wieku do lat 30- tych XX wieku. W strukturze historycznej układu przestrzennego znajdują się dwa stawy wiejskie położone centralnie we wsi oraz wiele alei przydrożnych. Dominantą wsi jest budynek szkoły z ogrodem powstały w latach 1737-1740, zachowany w dobrym stanie.
Ludność- 132 mieszkańców

Atrakcją Grzegórzek jest skansen maszyn rolniczych z XVIII wieku .

Wsie położone w północnej części gminy, w obrębie największego na terenie powiatu jez. Omulew. Teren wokół wsi lekko pofałdowany, otoczony dużym kompleksem leśnym, wykorzystywany pod względem strategicznym - w czasie II wojny światowej wchodził w skład Olsztyneckiego Rejonu Umocnionego. Po lasach liczne linie i punkty obronne .
Wieś Jabłonka (do 1938 roku Jablonken, później Seehag) lokowana w 1438 roku jako wieś czynszowa. W strukturze historycznego układu przestrzennego widnieje budynek szkoły zachowany w dobrym stanie oraz cmentarz ewangelicki wraz z dzwonnicą z końca XIX wieku.
Wikno (Wickno lub Wickenau) w XIX wieku to leśniczówka w lasach królewskich, w której mieszkało kilka osób. W pobliżu leśniczówki Wikno, w rejonie ujścia rzeki Koniuszanki do jez. Omulew znajduje się rezerwat krajobrazowy Koniuszanka II z zachowanym starodrzewem dębów i przełomem Koniuszanki na tzw. Wale Ozowym. W/w rejonie urządzona jest leśna ścieżka dydaktyczna. Na pograniczu jez. Omulew i Koniuszanka II znajduje się Ośrodek Wypoczynkowy" Gawra", położony nad jeziorem .
Wsie Natać Mała i Natać Wielka założone zostały na wolniźnie leśnej w 1702 roku.
Historyczno- przyrodnicze walory tego sołectwa czynią z niego atrakcyjny teren dla miłośników turystyki i wypoczynku. Dla nich też powstały interesujące trasy widokowe, piesze i rowerowe.
Ludność- 306 mieszkańców

Kamionka mała wieś chłopska położona na południowym skraju gminy. Usytuowana na terenie lekko pofałdowanym, obniżającym się po stronie zachodniej w kierunku doliny rzeki Nidy. Otoczona gruntami rolnymi oraz kępami zadrzewień o charakterze leśnym. Wieś lokowana przez Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Winricha Kniprode w 1371roku, który nadał braciom Bartolomeusowi, Mertenowi i Hetmanowi 24 łany ziemii.
Ludność- 109 mieszkańców

Kanigowo usytuowane jest po zachodniej stronie trasy Warszawa- Gdańsk na terenie pofałdowanym. Wieś wymieniona po raz pierwszy w dokumencie lokacyjnym wsi Kamionka z 1371 roku, lokowana na 55 łanach przez Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Hansa von Tiefena w 1426 roku, na prawie chełmińskim. Na mocy przywileju proboszcz powstającej parafii otrzymał 4 łany. Obecnie dominantą wsi jest centralnie usytuowany kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Św. z zabudową sakralną z XV wieku, przebudowany w XVIII wiek, zachowany w stanie dobrym oraz bardzo cenna szkoła z 1908 roku.
Borowy Młyn osada jednodworcza młyńska położona nad rzeką Nida, w atrakcyjnym położeniu krajobrazowym. Wymieniona po raz pierwszy w 1500 roku z racji nabycia przez Jakuba ze Strzegowa. W osadzie zachował się tradycyjny układ przestrzenny osady młyńskiej razem w części zachowaną tradycyjną zabudową mieszkalną i gospodarczą.
Ludność- 279 mieszkańców

Pierwsza wzmianka o wsi Likusy posiadającej 10 łanów ziemi na prawie pruskim, pochodzi z 1372 roku. Na przełomie XVIII i XIX wieku powstała szkoła.
Brzeźno Łyńskie to wieś usytuowana w północnej części gminy po obu stronach rzeki Łyny. Położona w miejscu bardzo atrakcyjnym pod względem przyrodniczo - krajobrazowym w obniżeniu terenu - dolina rzeki Łyny i pomiędzy jeziorami Kiernoz i Brzeźno. Wieś lokowana po raz pierwszy w 1321 roku. Po raz drugi lokowana na prawie pruskim w 1420 roku na 34 łanach. Później na prawie chełmińskim. W końcu XIX wieku we wsi wzniesiona została szkoła. Obecnie zabudowa wsi jest tradycyjna, rozproszona a zarazem przekształcona poprzez współczesną zabudowę bez związku z historycznymi wzorami, co zmienia charakter wsi z rolnego na letniskowy.
Ludność- 46 mieszkańców

Wieś Litwinki założona w 1384 roku na 26 łanach.. W XVI wieku Litwinki należały do starosty nidzickiego Piotra Kobierzyckiego. W XIX wieku miejscowość ta była dziedzicznie dzierżawionym folwarkiem, a następnie majątkiem. Ze strony archeologicznej jako struktury historycznego układu przestrzennego- Litwinki to niegdyś cmentarzysko i osada.
Ludność- 154 mieszkańców

Wsie położone w północnej części gminy Nidzica, przy trasie Nidzica - Witramowo. Usytuowane na terenie o wyróżniających się walorach krajobrazowych i nieskażonej przyrodzie. Otoczone gruntami ornymi i lasami.
Łyna jest wsią , do której od strony północnej przylega kompleks leśny stanowiący rezerwat Źródeł Rzeki Łyny. Wieś wymieniona po raz pierwszy w 1387 roku z racji nadania Heinrichowi 4 łanów i 7 mórg ziemi na prawie chełmińskim przez komtura Ostródzkiego Johanna von Baffarta. W XVI wieku (1680r.) należało do niej 60 łanów będących w posiadaniu polskich rodzin szlacheckich (Chmielewskich, Krasińskich, Michałowskich, Węgierskich ). W 1857 roku właścicielem dóbr rycerskich był kapitan von Kornatzki. W 1540 roku wzniesiony został kościół , gdzie pierwszym proboszczem był Stanisław Nowak, w latach 1725-1726 , w okresie przed reformacyjnym został wzniesiony obecny budynek, jako kościół parafialny z plebanią p.w. Najświętszego Serca NMP. Układ przestrzenny został dobrze zachowany, w kształcie owalnicy, rozwinięty wokół kościoła. W centrum wsi znajduje się szkoła, pierwotnie wzniesiona w pierwszej poł. XVIII wieku, obecnie współcześnie rozbudowana . Elementami wyróżniającymi tą miejscowość są dwa cmentarze z ok. XIX wieku: ewangelicki z aleją i parafialny rzymsko- katolicki.
Łyński Młyn, osada młyńska jednodworcza usytuowana przy źródłach rzeki Łyny. Młyn wymieniony po raz pierwszy w 1387 roku, oprócz młyna znajdował się tu również folusz. Do dnia dzisiejszego zachowany został układ przestrzenny osady młyńskiej w części z tradycyjną zabudową młyna.
Wólka Orłowska - wieś powstała w 1467 roku na sześciu łanach, później w 1565 roku lokowana na prawie lennym przez margrabiego Albrechta, który nadał burgrabiemu Nidzicy Grzegorzowi Blumsteinowi 15 łanów i 2 morgi ziemi. Obecnie z dobrze zachowanym układem przestrzennym majątku ziemskiego w historycznych granicach. Zachowany w swoich historycznych granicach park dworski posiada charakter krajobrazowy. W Wólce Orłowskiej znajduje się folwark z tradycyjnymi budynkami gospodarczymi zachowany w historycznym kształcie. Dominanta i elementy wyróżniające miejscowość to zespół dawnych budynków gorzelni z 1913 roku, a także szkoła w historycznej formie. Na południe od wsi, na wyniesieniu znajduje się cmentarz ewangelicki z drugiej poł. XIX wieku. Wszystkie elementy wyróżniające tworzą atrakcyjne wnętrze krajobrazowe.
Ludność- 406 mieszkańców

Łysakowo położone jest na zachodnim skraju gminy przy szosie z Nidzicy do Uzdowa. Usytuowane na terenie lekko pofałdowanym, otoczone gruntami rolnymi. Duża wieś chłopska wymieniona po raz pierwszy w dokumencie lokacyjnym wsi Mała Sławka w 1358 roku. Dokument lokacyjny otrzymała wieś w 1387 roku, lokowana na 60 łanach przez komtura Ostródzkiego Johanna von Seyffarta na prawie chełmińskim. W miejscowości tej został zachowany czytelny układ przestrzenny wsi, z udziałem tradycyjnej mało zmienionej zabudowy. W budownictwie zachowana została tradycyjna stolarka i detale architektoniczne. Dominantą Łysakowa jest szkoła z XVIII wieku, cząstkowa osada jednodworcza a także cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej i położony w centrum wsi cmentarz ewangelicki z połowy XIX wieku.
Ludność-222 mieszkańców

Sołectwo położone jest na wschodnim skraju gminy przy drodze prowadzącej z Bartoszek do Zagrzewa. Teren wsi Magdaleniec jest lekko pofałdowany o małej deniwelacji porośnięty lasami a od strony wschodniej z Lasami Napiwodzkimi. Wieś chłopska wymieniona po raz pierwszy w 1498 roku, lokowana w 1412 roku na 40 łanach ziemi na prawie chełmińskim. W wiosce zachowana została zabudowa historyczna częściowo przekształcona, do której zalicza się budynek szkoły.
Ludność- 103 mieszkańców

Módłki położone są na wschodnim skraju gminy przy szosie Nidzica- Muszaki. Teren wokół lekko pofałdowany o małej deniwelacji, wieś otoczona bezpośrednio gruntami rolnymi i kompleksem Lasów Napiwodzkich. Wieś chłopska założona w 1437 roku pod nazwą Motylkaw, Mottylky, lokowana na 18 łanach. Na początku XX wieku wzniesiono leśniczówkę, wokół której ukształtowała się nieduża osada. Elementem wyróżniającym tą miejscowość jest struktura historyczna układu przestrzennego, w którą wpisane zostały: budynek szkoły z 1886 roku, dobrze zachowany cmentarz wojenny z I wojny światowej oraz zachowana po dziś dzień aleja przydrożna.
Ludność- 76 mieszkańców

Olszewo to mała wieś założona w 1419 roku na 30 łanach. W latach 1737-1740 wzniesiono w niej szkołę. Na początku XIX wieku wieś miała prawo chełmińskie. W 1858 roku należały do niej 1374 morgi ziemi. W roku 1818 w Olszewie było 8 domów, w których mieszkało 45 osób. Znaczny przyrost liczby mieszkańców w okresie międzywojennym spowodowany był włączeniem do wsi Olszewka. Elementem historycznym Olszewa jest cmentarz ewangelicki z końca XIX wieku, położony przy drodze z Olszewa do Pielgrzymowa
Ludność- 82 mieszkańców

Sołectwo położone jest w północnej części gminy przy trasie Łyna - Koniuszyn. Usytuowane na terenach o wyróżniających się walorach przyrodniczych. Po stronie północnej w obniżeniu znajduje się niewielkie jezioro Orłowo Małe, w którym można spotkać żółwia błotnego.
Według danych historycznych Orłowo to pierwotnie wieś czynszowa lokowana na 60 łanach przez Komtura Ostródzkiego Burchardta von Mansfelda w 1397 roku, Zasadżca Jakub otrzymał 6 łanów ziemi. W późniejszym czasie był to tylko majątek ziemski. Układ przestrzenny majątku został zachowany w dobrej formie do dnia dzisiejszego, gdzie dominantą wsi jest zachowany w kształcie historycznym folwark i park o czytelnej kompozycji. Za miejscowością pozostałości taranu wodnego (dojście drogą do Wólki Orłowskiej, koło leśniczówki w Orłowie).
Ludność- 209 mieszkańców

Przy szosie do Łyny - największy cmentarz pobitewny z I wojny światowej na Mazurach.

Wieś Piątki powstała na 15 łanach w 1412 roku. W drugiej połowie XIX wieku należał do nich również młyn. W 1858 roku Piątki miały 1067 morgów ziemi. Jest to mała miejscowość z przekształconym w znacznym stopniu układem przestrzennym. nielicznie zachowana zabudowa tradycyjna. Strukturę historycznego układu przestrzennego stanowi cmentarz ewangelicki, zachowany w formie szczątkowej.
Ludność- 268 mieszkańców

Wieś Piotrowice (w 1818 Piotrowitz, następnie Alt Petersdorf) założone na 20 łanach istniały już w XIV wieku. Na początku XIX wieku wieś miała prawo chełmińskie w 1858 roku należało do niej 1335 morgów ziemi. Obecnie zachowany został układ przestrzenny wsi z udziałem tradycyjnej zabudowy.
Ludność- 79 mieszkańców

Radomin - mała wieś założona w 1422 roku na 10 łanach. Na początku XIX wieku był to należący do królewszczyzn folwark mający w 1858 roku 2002 morgów ziemi. Pod koniec XIX wieku powstała we wsi szkoła. Układ przestrzenny ma charakter kolonijny zachowany po czas teraźniejszy. Znajduje się tu odrestaurowany cmentarz wojenny z I wojny światowej.
Ludność- 104 mieszkańców

Rączki to średniej wielkości wieś chłopska o kształcie owalnicy, usytuowana po zachodniej stronie trasy Warszawa- Gdańsk, przy drodze lokalnej do Szkotowa. Wieś lokowana na prawie chełmińskim w 1351roku przez Komtura Günthera von Hohensteina, który nadał Dobrymisławowi 22 i pół łana ziemi Obecnie w miejscowości tej znajduje się szkoła podstawowa, pierwotnie wzniesiona w 1859 roku, zachowana w dobrym stanie. Teren wsi i otoczenie to część składowa zespołu wnętrz krajobrazowych typo wych dla krajobrazu kulturowego Mazur.
Ludność- 127 mieszkańców

Z dziejów historii, Rozdroże to dawniej część Pielgrzymowa założona w 1871 roku z 4 domów, w których mieszkało 28 osób. Dawny majątek ziemski, obecnie przekształcone dysharmonijnie założenie dworsko- parkowe o zatartym układzie przestrzennym. We wsi istnieją fragmenty parku, jako pozostałości z dawnego dworu z parkiem.
Ludność- 449 mieszkańców

Wieś Szerokopas położona w zachodniej części gminy, na terenie płaskim, z obniżonym terenem po stronie północnej i wschodniej, otoczona gruntami rolnymi i niewielkimi lasami od strony południowej. Wieś lokowana na prawie chełmińskim w 1359 roku na 40 łanach łącznie z sąsiednimi Załuskami. We wsi zachowany został czytelny układ przestrzenny wsi z udziałem tradycyjnej zabudowy, częściowo przekształcony. Zabudowa zagród tradycyjna ze współczesnymi elementami. We wsi Szerokopas już w XVIII wieku istniała szkoła, która zachowała się w dobrym stanie po dzień dzisiejszy.
Ludność 108 mieszkańców.

Sołectwo położone we wschodniej części gminy, na terenie płaskim, miejscami podmokłym, otoczone gruntami rolnymi i dużym kompleksem leśnym- Lasy Napiwodzkie.
Wały to wieś szkatułowa założona w 1708 roku na wolniżnie leśnej, obejmującej 21 łanów i 10 mórg ziemi, na której osadzono dwudziestu chłopów. Według spisu z 1818 roku wieś liczyła 35 dymów i zamieszkiwało ją 158 osób. Na przełomie XVIII i XIX wieku we wsi istniała szkoła. Do dnia dzisiejszego dobrze zachował się układ przestrzenny wsi z udziałem tradycyjnej zabudowy mieszkalnej i gospodarczej z ostatniej ćwierci XIX wieku do lat 30- tych XX wieku. Jako dominantę wsi można również wyróżnić zachowane stosunkowo dobrze budownictwo drewniane. W poczet zabytków archeologicznych wpisany został cmentarz ewangelicki z drugiej połowy XIX wieku , położony za wsią w lesie. Opodal w lesie między Wałami a Zimną Wodą dobrze zachowane przedkrzyżackie wały obronne zwane też wałami szwedzkimi.
Zimna Woda wieś chłopska, pierwotnie wieś szkatułowa założona w 1754 roku na wolniżnie leśnej. W 1818 roku wieś liczyła 11 dymów i zamieszkiwało ją 54 osoby. Według struktury historycznego układu przestrzennego w miejscowości tej znajdował się dwór nadleśniczego oraz tradycyjna zabudowa zagród i leśniczówek. Obecnie układ przestrzenny zachowany jest częściowo, z tradycyjna zabudową zachowaną w formie szczątkowej, leśniczówki przebudowane w sposób współczesny. Przy brukowej drodze prowadzącej od strony wsi, w lesie, położony jest cmentarz ewangelicki, wojskowy z I wojny światowej (druga połowa XIX wieku), tworzący element historyczny wsi.
Ludność- 186 mieszkańców

Waszulki lokowane zostały w 1359 roku przez Winricha Kniprode, który nadał 40 łanów ziemi na prawie chełmińskim. W spisie łanów z 1648 roku we wsi było 18 gospodarstw. Według spisu z 1818 roku wieś liczyła 21 dymów i zamieszkiwało ją 117 osób. Po teraźniejsze czasy zachował się czytelny układ przestrzenny wsi, tradycyjna zabudowa zagród, częściowo przekształcona. Dominantą wsi jest z 1917 roku cegielnia na kolonii, zachowana w formie tradycyjnej i budynek szkoły powstały pod koniec XVIII wieku. Wieś stanowi stanowisko archeologiczne.
Robaczewo to dawny majątek ziemski . Według struktury historycznego układu przestrzennego dawniej główną dominanta Robaczewa był dwór z ogrodem i folwark. Obecnie w miejscowości znajduje się zespół folwarczno- mieszkaniowy o zatartym układzie przestrzennym, który w znacznym stopniu został przekształcony i przebudowany. Miedzy Robaczewem a Nidzicą, na tzw. " łąkach robaczewskich" zachowany jest układ dawnego stawu młyńskiego, w którym wg dokumentu lokacyjnego mieszkańcy Nidzicy mieli prawo połowu ryb " na własny stół".
Ludność- 307 mieszkańców

Sołectwo Wietrzychowo położone jest w północnej części gminy przy szosie Łyna- Nidzica. Usytuowane na terenie płaskim miejscami lekko pofałdowanym o niewielkich deniwelacjach. Otoczone gruntami rolnymi oraz terenami zasiedlonymi w obniżeniu terenu podmokłymi torfowiskami.
Wieś Wietrzychowo lokowana na prawie chełmińskim w 1422 r. przez Komtura Ostródzkiego Wolfa von Saunsheima, który nadał braciom Nikolausowi Weissermelowi oraz Paulowi, Mateuszowi, Andrzejowi, Gabrielowi 30 łanów ziemi na prawie chełmińskim oraz Mertenowi i Hansowi Spilet 30 łanów ziemi na prawie lennym. W 1717 roku własność szlachecka- majątek ziemski należał do trzech właścicieli i zajmował powierzchnię 50 łanów, natomiast własność chłopska obejmowała dwa gospodarstwa o łącznej powierzchni 10 łanów. W chwili obecnej dobrze zachowany został układ przestrzenny dawnego założenia dworsko- parkowego z tradycyjną zabudową w swoich historycznych granicach oraz park o charakterze krajobrazowym, na terenie którego można spotkać liczny wielogatunkowy starodrzew i fragmenty kompozycji. Dominantą Wietrzychowa jest budynek dawnej gorzelni z1930 r. w zespole podwórza folwarcznego zachowany w historycznym kształcie.
Ludność- 500 mieszkańców

Zagrzewo położone jest na południowo- wschodnim skraju gminy, usytuowane na terenie płaskim miejscami lekko pofałdowanym o niewielkich deniwelacjach, otoczone gruntami rolnymi oraz terenami zadrzewionymi o charakterze leśnym z zachowanym i w obniżeniach terenu podmokłymi torfowiskami.
Wieś lokowana na prawie magdeburskim w 1483 roku przez Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego Mertena Truchsessa, który nadał 40 łanów Michaelowi Drauschwitz, drugą lokację nadał książe Albert w 1537 roku Jakubowi von Sagsheim, który otrzymał 40 łanów ziemi i 5 łanów łąk. W drugiej połowie XVIII wieku Zagrzewo należało do rodziny Małachowskich, a od 1903 roku majątek stanowił własność rodziny von Franckenstein, którzy wznieśli istniejący tu dwór i otoczyli go parkiem projektowanym przez Ernsta Larassa oraz rozbudowali folwark , w którym istniała m.in. gorzelnia. Dwór został zachowany formie historycznej wzniesiony w stylu neobarokowym., otoczony parkiem o charakterze krajobrazowym. Dominantą parku jest pomnikowy okaz- klon o wyjątkowym podkroju. Ogółem założenie dworsko parkowe wpisane jest w poczet zabytków. Elementem wyróżniającym jest zabudowa podwórza folwarcznego, którą przytłacza przewaga dysharmonijnej rozbudowy współczesnej - bloki mieszkalne.
Ludność- 431 mieszkańców

Koniuszyn (Commusin)Wzmianki z 1372 i z 1437 roku mówią o istnieniu tu huty żelaza i młyna. Młyn był czynny przy majątku szlacheckim jeszcze na przełomie XVIII i XIX wieku. W 1858 roku do majątku należało 1290 morgów ziemi. W latach 1818 - 1871 - 1890 znajdowało się 8 - 5 - 5 domów , w których mieszkało 33 - 57 - 50 osób. W 1933 roku w Koniuszynie było 61 osób.